Co to jest graniczny podatek węglowy?
Graniczny podatek węglowy (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM) to kluczowy element unijnej polityki klimatycznej wprowadzony w celu zapobiegania tzw. „ucieczce emisji” (carbon leakage). Zjawisko to polega na przenoszeniu produkcji do krajów o mniej restrykcyjnych przepisach środowiskowych, co pozwala firmom unikać kosztów wynikających z polityki redukcji emisji CO₂. W praktyce podatek od emisji CO2 w formie CBAM wyrównuje warunki konkurencji między producentami w UE a importerami spoza UE.
Od 2026 roku importerzy określonych towarów będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM, które pokryją koszt emisji związanych z ich produkcją. Podstawę prawną stanowi rozporządzenie UE 2023/956 CBAM, określające zasady mechanizmu dostosowywania cen emisji. Akty wykonawcze Komisji Europejskiej zawierają wzory raportów, metody obliczeń oraz szczegółowy harmonogram wdrażania CBAM, co pozwala przedsiębiorstwom przygotować się na nowe wymagania.
CBAM a system handlu emisjami EU ETS
EU ETS (EU Emissions Trading System) to największy na świecie system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Funkcjonuje w oparciu o zasadę „cap and trade”, w której ustalany jest limit emisji, a firmy mogą kupować lub sprzedawać przyznane uprawnienia. Graniczny podatek węglowy CBAM przenosi te zasady na towary importowane spoza UE, obejmując podmioty objęte CBAM obowiązkiem raportowania oraz ponoszenia kosztów odpowiadających emisjom.
Zakres stosowania CBAM i towary objęte mechanizmem
Towary objęte CBAM obejmują obecnie cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną oraz wodór. Regulacja dotyczy zarówno produktów gotowych, jak i półproduktów. Co istotne, lista może się rozszerzyć w przyszłości, dlatego importerzy powinni na bieżąco monitorować zmiany legislacyjne.
Wyłączenia z CBAM dotyczą między innymi przesyłek o wartości poniżej 150 EUR oraz importu z krajów objętych EU ETS lub systemami powiązanymi, takimi jak Norwegia, Islandia czy Liechtenstein.
Obowiązki raportowe CBAM i okres przejściowy
Od 1 października 2023 roku trwa okres przejściowy CBAM, w którym obowiązki raportowe CBAM obejmują składanie kwartalnych raportów. Importerzy muszą w nich podawać ilość towarów, poziom emisji bezpośrednich i pośrednich oraz stosowaną metodologię obliczeń. Brak raportów może skutkować karami za brak CBAM.
Pełne obowiązki zaczną obowiązywać w 2026 roku, zgodnie z harmonogramem wdrażania CBAM. Od tego momentu przedsiębiorcy będą składać sprawozdania roczne CBAM w formie deklaracji, na podstawie których zostanie ustalona liczba certyfikatów do zakupu i umorzenia.
Deklaracje CBAM, kontrole i sankcje
Deklaracje CBAM trafią do Krajowej Administracji Skarbowej, która jest organem odpowiedzialnym za obsługę mechanizmu w Polsce. Dokumenty obejmą roczne dane o imporcie i wymaganych certyfikatach. Przedsiębiorcy mogą korygować swoje raporty, jednak powtarzające się błędy lub brak zgodności danych mogą skutkować kontrolą i sankcjami CBAM. Kontrole obejmują zarówno przegląd dokumentów, jak i audyt danych u źródła. Naruszenia, takie jak brak rejestracji, błędne deklaracje czy brak certyfikatów, mogą prowadzić do wysokich kar.
Ceny w ramach CBAM i ich wpływ na import
Ceny w ramach CBAM będą uzależnione od tygodniowej średniej ceny uprawnień EU ETS publikowanej przez Komisję Europejską. Oznacza to, że koszt importu towarów objętych CBAM będzie zmienny i zależny od sytuacji na rynku. Firmy powinny monitorować te notowania, aby optymalizować swoje strategie zakupowe.
Jak przygotować firmę do wdrożenia CBAM
Firmy powinny:
- ustalić, czy importują towary objęte CBAM,
- poznać harmonogram wdrażania CBAM,
- zarejestrować się jako zgłaszający,
- wdrożyć procedury spełniające obowiązki raportowe CBAM,
- przygotować budżet na ceny w ramach CBAM,
- śledzić zmiany prawa i listy towarów.
CBAM to nie tylko obowiązek raportowy. To także zmiana w podejściu UE do emisji importowanych. Firmy, które już teraz zaczną działać, unikną problemów po 2026 r. i zyskają przewagę konkurencyjną. Dlatego warto aktualizować swoją wiedzę i brać udział w szkoleniach z tego zakresu.
Autor
Kompetea
Od 2013 roku wspieramy przedsiębiorstwa w osiąganiu sukcesów biznesowych, oferując szkolenia i doradztwo, które rozwijają umiejętności oraz dostarczają niezbędną wiedzę. Wierzymy, że to ludzie są sercem każdej firmy – odpowiednio wyszkoleni i zmotywowani stają się jej największą siłą napędową.